هزینههای درمان پناهجویان در کانادا؛ وقتی بیمارستانها زیر فشارند، بحث اصلی بودجه سلامت کجاست؟
@Kiosk.Toronto
سیستم درمانی کانادا سالهاست با یک تناقض بزرگ روبهروست: هزینه سلامت هر سال بالاتر میرود، اما تجربه بسیاری از مردم هنوز بهتر نشده است. خانوادهها برای پیدا کردن پزشک خانواده مشکل دارند، اورژانسها شلوغاند، عملهای جراحی عقب میافتند و بیمارستانها با کمبود نیرو، تخت و ظرفیت روبهرو هستند. در چنین فضایی، هر خبر درباره هزینههای بخشهای خاص سلامت، خیلی سریع تبدیل به یک بحث احساسی و سیاسی میشود.
موضوع تازه، هزینههای برنامه Interim Federal Health Program یا IFHP است؛ برنامهای فدرال که برای برخی پناهجویان، پناهندگان و گروههایی که هنوز واجد شرایط بیمه درمانی استانی نیستند، پوشش موقت درمانی فراهم میکند.
طبق گزارش دفتر بودجه پارلمان، هزینه این برنامه از ۲۱۱ میلیون دلار در سال ۲۰۲۰-۲۱ به ۸۹۶ میلیون دلار در ۲۰۲۴-۲۵ رسیده است؛ یعنی در پنج سال، بیش از چهار برابر شده است. پیشبینی همان گزارش میگوید این هزینه در ۲۰۲۵-۲۶ به حدود ۹۸۹ میلیون دلار میرسد و تا ۲۰۲۹-۳۰ میتواند از ۱.۵ میلیارد دلار عبور کند.
این عددها برای خیلی از کاناداییها حساس است، چون همزمان با تجربه روزمره آنها از فشار سیستم درمانی دیده میشود. وقتی یک شهروند یا مقیم کانادا برای MRI، جراحی، درمان تخصصی یا حتی مراجعه ساده به پزشک با تأخیر طولانی روبهروست، طبیعی است که بپرسد: چرا بعضی هزینهها با این سرعت بالا میرود، اما ظرفیت بیمارستانها و دسترسی عمومی با همان سرعت بهتر نمیشود؟
از طرف دیگر، طرفداران برنامه IFHP میگویند این پوشش برای جلوگیری از بحرانهای بزرگتر طراحی شده است. اگر فردی که تازه وارد کانادا شده، به واکسن، درمان عفونت، دارو، خدمات ضروری یا مراقبت بیمارستانی دسترسی نداشته باشد، ممکن است بعداً با وضعیت بدتری وارد اورژانس شود و هزینه بیشتری به سیستم تحمیل کند. از این نگاه، بخشی از این هزینهها فقط کمک انسانی نیست؛ نوعی کنترل ریسک برای سلامت عمومی هم هست.
اما منتقدان میگویند مشکل از نبود شفافیت و مدیریت است. آنها میگویند وقتی برنامهای با چنین سرعتی رشد میکند، دولت باید دقیقتر توضیح دهد چه تعداد افراد تحت پوشش هستند، چه خدماتی بیشترین هزینه را ساخته، چه میزان از هزینهها مربوط به خدمات ضروری است و چه مقدار مربوط به خدمات تکمیلی مثل دندان، بینایی، مشاوره، نسخه دارویی و مراقبت خانگی است.
طبق گزارشهای منتشرشده از پاسخ دولت، از می ۲۰۲۶ برای برخی خدمات تکمیلی و نسخهها، مدل co-pay اجرا شده است؛ یعنی ۴ دلار برای نسخهها و ۳۰ درصد هزینه برای بعضی خدماتی که معمولاً در پوشش عمومی کاناداییها نیستند، مثل دندان، بینایی، مشاوره، مراقبت خانگی و تجهیزات پزشکی. دولت گفته این تغییر میتواند حدود ۱۴۰ میلیون دلار صرفهجویی ایجاد کند. در همان گزارشها آمده که خدماتی مثل مراجعه روتین به پزشک، اورژانس، واکسن، بستری بیمارستانی و آزمایشها همچنان کامل پوشش داده میشوند.
مقایسه عددها نشان میدهد اصل بحث پیچیدهتر از یک پست احساسی است. مجموع هزینه IFHP در پنج سال ۲۰۲۰-۲۱ تا ۲۰۲۴-۲۵ حدود ۲.۳۶ میلیارد دلار بوده است. این رقم بزرگ است و رشد آن باید جدی بررسی شود، اما در مقیاس کل سیستم درمان کانادا، بخش کوچکی از هزینههای سلامت است. CIHI پیشبینی کرده کل هزینه سلامت کانادا در ۲۰۲۵ به ۳۹۹ میلیارد دلار برسد و بیمارستانها بهتنهایی حدود ۲۶ درصد این هزینه را تشکیل دهند؛ یعنی هزینه بیمارستانها در یک سال، در حدود بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار است.
پس سؤال واقعی این نیست که «آیا فقط این برنامه باعث بحران بیمارستانها شده؟» پاسخ دقیق: نه. بحران بیمارستانهای کانادا بسیار بزرگتر از یک برنامه فدرال است و به کمبود نیروی درمان، رشد جمعیت، سالمندی، تورم، مدیریت استانی، کمبود تخت، عقبماندگی جراحیها و فشار بعد از دوران کرونا ربط دارد.
اما سؤال مهمتر این است: وقتی مردم زیر فشارند، آیا دولتها درباره همه مسیرهای هزینهکرد سلامت بهاندازه کافی شفاف و پاسخگو هستند؟
دولت فدرال میگوید در سال ۲۰۲۴-۲۵، از طریق Canada Health Transfer حدود ۵۲.۱ میلیارد دلار به استانها و قلمروها منتقل کرده و همچنین برنامههای چندساله برای بهبود دسترسی به پزشک خانواده، سلامت روان، نیروی درمان، مراقبت خانگی و مراقبت طولانیمدت دارد.
این نشان میدهد سرمایهگذاری روی سیستم اصلی درمان وجود دارد، اما تجربه مردم هنوز نشان میدهد مشکل فقط پول نیست؛ مدیریت، ظرفیتسازی، استخدام نیرو و سرعت اجرای پروژهها هم تعیینکنندهاند.
برای ایرانیان کانادا، این موضوع چند لایه دارد :
خیلی از خانوادهها خودشان با سیستم درمانی کانادا سروکار دارند؛ از انتظار برای پزشک خانواده گرفته تا مراجعه به اورژانس و نگرانی برای والدین سالمند. از طرف دیگر، جامعه ایرانی مهاجر نسبت به موضوع مهاجرت، پناهندگی و عدالت اجتماعی هم حساس است. بنابراین زاویه درست این محتوا نباید حمله به یک گروه انسانی باشد؛ زاویه درست باید مطالبه شفافیت، اولویتبندی درست، کنترل هزینهها و تقویت بیمارستانها باشد.
در نهایت، این بحث وقتی وایرال میشود که مردم احساس کنند یک سؤال ساده اما جدی مطرح شده است: اگر کانادا برای سلامت هزینه میکند، چرا این هزینه در زندگی روزمره مردم به شکل دسترسی بهتر دیده نمیشود؟ این همان نقطهای است که باید از دعوای احساسی عبور کرد و از دولتها خواست دقیقتر نشان دهند پول کجا میرود، چه نتیجهای میدهد و چرا بیمارستانها هنوز آنقدر تحت فشارند.
■ مقایسه کاربردی هزینهها
■ هزینه برنامه IFHP در پنج سال اخیر: حدود ۲.۳۶ میلیارد دلار از ۲۰۲۰-۲۱ تا ۲۰۲۴-۲۵
■ پیشبینی IFHP برای ۲۰۲۵-۲۶: حدود ۹۸۹ میلیون دلار
■ پیشبینی IFHP تا ۲۰۲۹-۳۰: بیش از ۱.۵ میلیارد دلار در سال
■ کل هزینه سلامت کانادا در ۲۰۲۵: حدود ۳۹۹ میلیارد دلار
■ سهم بیمارستانها از هزینه سلامت ۲۰۲۵: حدود ۲۶ درصد
■ انتقال فدرال سلامت به استانها در ۲۰۲۴-۲۵: حدود ۵۲.۱ میلیارد دلار
■ نتیجه تحلیلی:
هزینه IFHP بهتنهایی عامل بحران بیمارستانها نیست، اما رشد سریع آن در زمانی که مردم دسترسی سختی به درمان دارند، یک سؤال جدی درباره اولویت، مدیریت و شفافیت بودجه ایجاد میکند.
■ پیام امروز
وقتی مردم در صف درمان میمانند، بحث فقط عددهای بودجه نیست؛ بحث این است که کدام هزینهها زودتر در زندگی واقعی دیده میشوند و کدام هزینهها پشت گزارشها پنهان میمانند. جامعهای که میخواهد جلوتر تصمیم بگیرد، باید فقط از گرانی یک برنامه ناراحت نشود؛ باید بپرسد هر دلار سلامت، دقیقاً چه اثری روی دسترسی، بیمارستان، خانواده و آرامش مردم گذاشته است.
■ منابع
Primary Source:
Parliamentary Budget Officer ، Projecting the Cost of the Interim Federal Health Program
Expert / Analysis Source:
CIHI ، National Health Expenditure Trends 2025
Institutional Source:
Health Canada ، Canada Health Act Annual Report 2024-2025