سیاست گیج ترامپ در هرمز؛ آیا توقف Project Freedom به تقویت روایت سپاه منجر شد؟
ماجرا از یک چرخش ناگهانی شروع شد؛ ترامپ ابتدا «Project Freedom» را بهعنوان مأموریتی برای کمک به خروج کشتیهای گرفتار در تنگه هرمز معرفی کرد، اما خیلی زود اعلام کرد این عملیات برای مدتی کوتاه متوقف میشود تا مسیر توافق با ایران بررسی شود. نکته حساس اینجاست که او همزمان گفت محاصره آمریکا علیه بنادر ایران همچنان برقرار میماند. همین ترکیب، سیاست واشنگتن را برای بسیاری از تحلیلگران مبهم کرده است: توقف عملیات آزادی کشتیرانی، اما ادامه محاصره.
از نگاه رسانههای آمریکایی و غربی، توقف Project Freedom بیشتر بهعنوان یک تاکتیک دیپلماتیک معرفی شده است؛ یعنی واشنگتن میخواهد فشار را نگه دارد، اما با توقف بخشی از عملیات نظامی، به مذاکرات فرصت بدهد. رویترز گزارش داده ترامپ این توقف را با هدف فراهم شدن امکان نهاییسازی توافق مطرح کرده، در حالی که محاصره همچنان ادامه دارد. گاردین هم این وضعیت را نمونهای از نوسان سیاست ترامپ دانسته؛ جایی که پیام نظامی و پیام مذاکره همزمان ارسال میشود.
اما در طرف ایرانی، روایت کاملاً متفاوت است. Press TV و رسانههای همسو با جمهوری اسلامی این توقف را نشانه عقبنشینی آمریکا زیر فشار بازدارندگی نامتقارن ایران توصیف کردهاند. سپاه نیز اعلام کرده عبور امن و پایدار از تنگه هرمز با «پروتکلهای جدید» و با رعایت مسیرهای تعیینشده از سوی ایران انجام خواهد شد. در بیانیه سپاه آمده که کشتیها باید فقط از مسیرهای معرفیشده عبور کنند و هرگونه انحراف از این مسیرها میتواند با واکنش مواجه شود.
همینجا نقطه اصلی خبر شکل میگیرد: اگر آمریکا عملیات عبور کشتیها را متوقف کند و همزمان سپاه بتواند بگوید «مسیر امن، همان مسیری است که ما تعریف میکنیم»، جنگ روایتها به سود تهران تغییر میکند؛ حتی اگر از نظر حقوق بینالملل، آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز همچنان یک اصل جهانی باشد. به زبان ساده، ایران تلاش میکند وضعیت جدید را اینطور نشان دهد: آمریکا با ناو و عملیات آمد، اما در نهایت کشتیها باید از مسیرهای مورد تأیید ایران عبور کنند.
زاویه چینیها هم قابل توجه است. شینهوا نوشته Project Freedom با هدف هدایت کشتیها از هرمز آغاز شد و بعد ترامپ اعلام کرد این عملیات برای فرصت دادن به توافق متوقف میشود. در روایت چینی، بحران هرمز بیشتر بهعنوان یک بنبست بین فشار نظامی، دیپلماسی و امنیت انرژی جهانی دیده میشود. چین چون به واردات انرژی از خلیج فارس وابسته است، بیشتر از هر چیز دنبال باز ماندن مسیر و کاهش ریسک جنگ است.
رسانههای روسی نیز از زاویه دیگری نگاه کردهاند. RT در گزارشهای خود روی این نکته تمرکز کرده که بعضی کشتیها برای عبور امن از هرمز با ترتیبات مورد نظر ایران روبهرو شدهاند و تحلیلگران نزدیک به این جریان گفتهاند ایران عملاً کنترل جدی روی تنگه دارد. این روایت با نگاه مسکو همخوان است؛ چون هر ضعفی در نمایش قدرت آمریکا، برای رسانههای روسی یک امتیاز تبلیغاتی علیه واشنگتن محسوب میشود.
اما آیا واقعاً این اتفاق به معنی «افزایش قدرت سپاه» است؟ پاسخ دقیق این است: از نظر نظامی، هنوز نمیتوان گفت سپاه کنترل کامل و بیرقیب تنگه را تثبیت کرده؛ چون آمریکا همچنان محاصره را حفظ کرده، نیروهایش در منطقه هستند و میتواند عملیات را دوباره فعال کند. اما از نظر روانی و رسانهای، توقف Project Freedom به سپاه فرصت داده تا خود را تنظیمکننده عبورومرور در هرمز معرفی کند. این همان تفاوت مهم بین «قدرت عملیاتی» و «قدرت روایتی» است.
کارشناسان نظامی معمولاً درباره هرمز روی یک نکته تأکید دارند: قدرت در این تنگه فقط با ناوهای بزرگ سنجیده نمیشود. جغرافیای باریک، قایقهای تندرو، پهپادها، موشکهای ساحلی، مینهای دریایی، مسیرهای تجاری، بیمه کشتیها و ترس بازار انرژی همه با هم کار میکنند. یعنی حتی اگر آمریکا از نظر کلاسیک قدرت دریایی بالاتری داشته باشد، ایران میتواند با ابزارهای نامتقارن هزینه عبور را بالا ببرد. همین مدل بازدارندگی نامتقارن است که رسانههای ایرانی روی آن مانور میدهند.
از نظر واشنگتن، خطر اصلی این است که توقف موقت بهجای «فرصت مذاکره»، در چشم منطقه بهعنوان عقبنشینی دیده شود. اگر متحدان آمریکا در خلیج فارس احساس کنند واشنگتن در فشار نظامی شروع میکند اما زود عقب مینشیند، اعتماد امنیتی آنها آسیب میبیند. اگر ایران احساس کند مدل فشار و تهدید جواب داده، ممکن است در دور بعدی مذاکرات سختتر امتیاز بدهد. همینجاست که سیاست گیج یا دوگانه ترامپ میتواند ناخواسته دست سپاه را در جنگ روانی قویتر کند.
برای جمهوری اسلامی، این لحظه یک فرصت تبلیغاتی است، اما همراه با ریسک. اگر سپاه بیش از حد روی کنترل تنگه مانور بدهد و حادثهای برای یک کشتی بینالمللی رخ دهد، ممکن است اجماع جهانی علیه ایران تقویت شود. اگر مسیرهای تعیینشده واقعاً باعث عبور امن شوند، تهران میتواند بگوید امنیت هرمز بدون دخالت آمریکا قابل مدیریت است. اما اگر تنش دوباره بالا برود، همین ادعا میتواند بهانهای برای بازگشت نظامی گستردهتر آمریکا شود.
برای بازار جهانی، پیام خطرناک این است: تنگه هرمز هنوز به وضعیت عادی برنگشته است. حتی اگر Project Freedom متوقف شده باشد، محاصره ادامه دارد، کشتیها با مسیرهای حساس روبهرو هستند، بیمهها و شرکتهای کشتیرانی محتاطتر میشوند، و قیمت انرژی همچنان میتواند با هر خبر جدید تکان بخورد. شینهوا به نقل از مقامهای آمریکایی نوشته واشنگتن نمیخواهد «کنترل ایران بر هرمز» عادیسازی شود؛ همین جمله نشان میدهد اصل بحران هنوز حل نشده است.
برای ایرانیان کانادا، این خبر فقط سیاست خارجی نیست. اگر تنگه هرمز در وضعیت نیمهبحرانی بماند، اثر آن میتواند در قیمت بنزین، هزینه حملونقل، مواد غذایی، پروازها، بازارهای مالی و حتی اضطراب خانوادههایی که در ایران بستگان دارند دیده شود. هر بار که عبور کشتیها سیاسیتر میشود، هزینه زندگی در کشورهای دورتر هم میتواند بالا برود.
جمعبندی دقیق این است: توقف Project Freedom لزوماً پایان بحران نیست؛ بیشتر شبیه تغییر فاز بحران است. آمریکا میخواهد بگوید فرصت دیپلماسی داده، ایران میخواهد بگوید آمریکا عقب نشست، چین نگران انرژی است، روسیه از تضعیف تصویر آمریکا بهره میبرد، و بازار جهانی هنوز منتظر میماند ببیند تنگه هرمز به مسیر عادی برمیگردد یا به یک ابزار فشار دائمی تبدیل میشود.
پیام امروز:
گاهی قدرت فقط در شلیک نیست؛ در این است که چه کسی مسیر را تعریف میکند. وقتی آمریکا عملیات را متوقف میکند و سپاه از پروتکلهای عبور در هرمز حرف میزند، بحران وارد مرحلهای میشود که روایتها به اندازه ناوها اهمیت پیدا میکنند. برای ایرانیان کانادا، فهم این لحظه مهم است؛ چون تصمیمهایی که در یک تنگه باریک گرفته میشود، میتواند خیلی زود خودش را در قیمت بنزین، هزینه کالا و آرامش خانوادهها نشان دهد.
■ منابع
Primary Source:
Reuters ، Trump says operation to reopen Strait of Hormuz will be paused
Expert / Analysis Source:
Xinhua ، Explainer: What to know about renewed U.S.-Iran standoff
Institutional / Regional Source:
Press TV ، IRGC warns ships must exclusively use designated routes in Hormuz Strait