صحبتهای تازه دولت ترامپ درباره ایران، بیشتر از آنکه فضا را روشن کند، یک ابهام بزرگتر ساخته است. از یک طرف گفته میشود درگیریهایی که از ۲۸ فوریه آغاز شده بود، با آتشبس اوایل آوریل برای هدف قانون اختیارات جنگی آمریکا «پایانیافته» تلقی میشود؛ از طرف دیگر، فشار اقتصادی، محاصره دریایی و فضای نظامی اطراف خلیج فارس همچنان ادامه دارد. رویترز گزارش داده یک مقام ارشد دولت ترامپ گفته این آتشبس، وضعیت خصمانه را برای عبور از ضربالاجل ۶۰ روزه قانون اختیارات جنگی پایان داده است.
اصل ماجرا به قانون اختیارات جنگی آمریکا برمیگردد. طبق این چارچوب، رئیسجمهور آمریکا نمیتواند بدون مجوز کنگره برای مدت نامحدود عملیات نظامی را ادامه دهد و معمولاً بعد از ۶۰ روز باید یا مجوز بگیرد یا درگیری را متوقف کند. دولت ترامپ حالا میگوید چون آتشبس برقرار شده، دیگر این مهلت به شکل قبلی موضوعیت ندارد. اما دموکراتها و برخی کارشناسان حقوقی میگویند در قانون، چیزی به نام «توقف ساعت ۶۰ روزه با آتشبس» به این سادگی وجود ندارد. گاردین هم گزارش داده پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، گفته آتشبس باعث توقف یا مکث این ساعت میشود؛ برداشتی که منتقدان آن را محل اختلاف جدی میدانند.
نقطه حساس همینجاست: اگر جنگ تمام شده، چرا فشار اقتصادی و محاصره دریایی ادامه دارد؟ رویترز گزارش داده آمریکا از ۱۳ آوریل محاصره مرتبط با کشتیرانی ایران را اعلام کرده و نیروهای آمریکایی تا ۲۵ آوریل ۳۷ کشتی را بازگرداندهاند. تنگه هرمز هم همچنان یکی از حساسترین نقاط انرژی جهان است؛ مسیری که معمولاً حدود ۲۰ درصد نفت و LNG روزانه جهان از آن عبور میکند.
در همین فضا، گزارشهای اقتصادی نشان میدهد فشار بر ایران فقط نظامی نیست. رویترز در تحلیلی جداگانه نوشته اقتصاد ایران با یک بحران فرسایشی و بلندمدت روبهروست، هرچند ممکن است در کوتاهمدت از چیزی که واشنگتن انتظار دارد مقاومتر باشد. همین نکته برای فهم رفتار بعدی جمهوری اسلامی مهم است: فشار اقتصادی شدید میتواند حکومت را به عقبنشینی بکشاند، اما اگر فشار به نقطه انفجار برسد، میتواند محاسبات پرریسکتری هم ایجاد کند.
سؤال اصلی شما دقیقاً همینجاست: آیا ممکن است آمریکا با ادامه محاصره اقتصادی، ایران را به واکنشی وادار کند که آغازگر مرحله بعدی درگیری به نظر برسد؟ پاسخ کارشناسی این است: این سناریو از نظر تحلیلی قابل طرح است، اما نمیشود آن را بهعنوان نیت قطعی آمریکا معرفی کرد. آنچه قابل استناد است، این است که دولت ترامپ از یک طرف میخواهد بگوید جنگ برای هدف قانون اختیارات جنگی تمام شده، و از طرف دیگر فشار دریایی و اقتصادی را حفظ کرده است. اگر ایران در واکنش به این فشار، به کشتیها، پایگاهها یا نیروهای آمریکایی حمله کند، واشنگتن میتواند آن را در چارچوب «دفاع از نیروها و آزادی کشتیرانی» توضیح دهد؛ اما این یک تحلیل ریسک است، نه یک واقعیت اثباتشده.
از نظر نظامی، این وضعیت شبیه یک منطقه خاکستری است: نه جنگ کامل اعلامشده، نه صلح واقعی. آتشبس میتواند شلیک مستقیم را کم کند، اما وقتی محاصره، تحریم، حضور نظامی و تهدید مسیر انرژی ادامه دارد، احتمال خطای محاسباتی بالا میماند. اگر یک کشتی هدف قرار بگیرد، اگر پهپادی ساقط شود، یا اگر درگیری محدودی در خلیج فارس رخ دهد، روایت سیاسی هر طرف میتواند متفاوت باشد: ایران ممکن است بگوید در حال شکستن محاصره بوده، آمریکا ممکن است بگوید در حال دفاع از نیروها و مسیر کشتیرانی بوده است.
برای ایرانیان کانادا، این موضوع فقط یک تحلیل ژئوپلیتیک دور نیست. هر تنش تازه در تنگه هرمز میتواند روی قیمت بنزین، هزینه حملونقل، بازار انرژی، تورم، سفرهای هوایی، نگرانی خانوادهها و فضای روانی جامعه ایرانی اثر بگذارد. وقتی یک جمله از واشنگتن میگوید «جنگ تمام شده»، اما همزمان فشار اقتصادی و نظامی ادامه دارد، مخاطب باید بداند پایان اعلامشده همیشه به معنی پایان ریسک نیست.
جمعبندی روشن این است: ترامپ و تیمش میخواهند از نظر حقوقی بگویند وارد مرحلهای شدهاند که نیازی به مجوز فوری کنگره ندارد؛ اما وضعیت میدانی هنوز پرریسک است. آتشبس اگر با مسیر دیپلماتیک، کاهش فشار دریایی و توافق قابل اجرا همراه نشود، ممکن است بیشتر شبیه یک مکث تاکتیکی باشد تا پایان واقعی بحران.
پیام امروز:
گاهی خطر اصلی در صدای انفجار نیست؛ در جملههایی است که پشت میز سیاست گفته میشود و مسیر زندگی مردم را تغییر میدهد. برای ایرانیان کانادا، فهمیدن تفاوت بین «پایان جنگ» و «ادامه فشار» یعنی آمادگی بهتر برای اثرات اقتصادی، روانی و اجتماعی یک بحران. شیپورچی اینجا دنبال هیجان خالی نیست؛ تلاش میکند نشان دهد کدام جملهها ممکن است فردا روی قیمتها، سفرها و آرامش خانوادهها اثر بگذارند.
■ منابع
Primary Source
Reuters : گزارش مستقیم درباره ادعای دولت ترامپ درباره پایان خصومتها برای قانون اختیارات جنگی
Expert / Analysis Source
Reuters : تحلیل فشار اقتصادی، محاصره و تابآوری کوتاهمدت اقتصاد ایران
Institutional / Legal Context Source
The Guardian : پوشش اختلاف حقوقی و سیاسی درباره مهلت ۶۰ روزه و نقش کنگره