آمریکا با اعلام رسمی سنتکام وارد مرحلهای شده که دیگر فقط با هشدار و تهدید قابل توضیح نیست. فرماندهی مرکزی آمریکا گفته از دوشنبه، همه ترددهای دریایی ورودی و خروجی بنادر ایران را تحت محاصره قرار میدهد؛ اقدامی که از نظر سیاسی، نظامی و اقتصادی، یکی از سنگینترین گامهای مستقیم واشنگتن علیه زیرساخت دریایی جمهوری اسلامی در این مقطع محسوب میشود.
اهمیت این اقدام از چند جهت بالاست. اول اینکه بنادر ایران فقط محل تخلیه و بارگیری معمولی نیستند؛ این بنادر برای صادرات نفت، واردات کالا، لجستیک صنعتی و پیوند ایران با بازارهای آسیایی نقش حیاتی دارند. رویترز نوشته اگر این محاصره اجرا شود، حدود دو میلیون بشکه در روز از جریان نفت ایران میتواند از بازار جهانی خارج شود؛ رقمی که بهتنهایی نشان میدهد این تصمیم فقط علیه تهران نیست و روی بازار انرژی جهان هم اثر فوری میگذارد.
دوم اینکه این اقدام، از نگاه متخصصان نظامی، یک عملیات کوتاه و کمهزینه نیست. رویترز به نقل از کارشناسان نوشته اجرای چنین محاصرهای یک مأموریت بزرگ و باز است که نیاز به حضور مستمر، کنترل دریایی، بازرسی و آمادگی برای برخوردهای ناگهانی دارد. همین یعنی آمریکا خود را وارد یک میدان فرسایشی میکند که هر لحظه میتواند با یک برخورد محدود، به مرحله شدیدتری برسد.
سومین اثر، روی خود جمهوری اسلامی است. اگر محاصره در عمل دوام پیدا کند، تهران با فشار همزمان روی سه جبهه روبهرو میشود: کاهش درآمدهای نفتی، اختلال در واردات و افزایش فشار روانی روی بازار داخلی. چنین فشاری میتواند بر نرخ ارز، فضای روانی جامعه، قیمت انرژی و قدرت مانور اقتصادی حکومت اثر بگذارد. این برداشت، یک استنباط تحلیلی بر پایه نقش حیاتی بنادر و صادرات نفت ایران در گزارشهای خبری است.
اما مهمتر از فشار مستقیم، احتمال پاسخ متقابل است. تهران رسماً هشدار داده اگر بنادر ایران ناامن شوند، هیچ بندری در خلیج فارس و دریای عمان امن نخواهد بود. این جمله از نظر نظامی یعنی ایران میتواند دامنه پاسخ را از بنادر خودش فراتر ببرد و امنیت دریایی منطقه را به موضوعی جمعی تبدیل کند. همین موضع در گزارش والاستریت ژورنال، الجزیره و رویترز بازتاب یافته است.
از منظر احتمالات واکنش متقابل، چند سناریو بیشتر از بقیه مطرح است. سناریوی اول، افزایش تهدید برای کشتیرانی و بنادر منطقه است؛ بهویژه آن دسته از بنادر یا مسیرهایی که از نگاه تهران در همراهی با فشار آمریکا دیده شوند. سناریوی دوم، سختتر شدن عبور و مرور در تنگه هرمز و بالا رفتن هزینه بیمه، حملونقل و انرژی است. سناریوی سوم، تشدید جنگ نیابتی و پاسخهای نامتقارن در دریا یا پیرامون آن است؛ موضوعی که تحلیلگران درباره آن هشدار دادهاند.
در سطح بینالمللی هم نشانهها مهماند. رویترز گزارش داده برخی متحدان ناتو حاضر نشدهاند به این محاصره بپیوندند. این یعنی حتی در اردوگاه غرب هم درباره دامنه، هزینه و پیامدهای این تصمیم اجماع کامل دیده نمیشود. همین شکاف میتواند هم دست آمریکا را در اجرای بلندمدت محدود کند و هم به تهران برای بازی تبلیغاتی و دیپلماتیک فضا بدهد.
از نظر بازار، اثر اولیه هم سریع بوده است. رویترز نوشته با باز شدن بازارها، قیمت نفت دوباره از ۱۰۰ دلار عبور کرد. این واکنش فقط به خود محاصره مربوط نیست؛ بازار در حال قیمتگذاری روی این احتمال است که مسیر تنش دریایی طولانی شود و اختلال عرضه انرژی عمیقتر شود.
جمعبندی اینکه اقدام آمریکا، اگر در همین سطح رسمی و عملیاتی ادامه پیدا کند، میتواند جمهوری اسلامی را از نظر اقتصادی و لجستیکی تحت فشار واقعی قرار دهد؛ اما همزمان، احتمال پاسخ نامتقارن ایران، تهدید به ناامنسازی منطقه، و جهش بیشتر هزینههای انرژی و کشتیرانی را هم بالا میبرد. به زبان ساده، این تصمیم میتواند فشار بر تهران را زیاد کند، اما بهای آن فقط برای تهران نخواهد بود.
پیام امروز
گاهی فشار از جایی شروع میشود که هنوز گلولهای شلیک نشده، اما مسیرها یکییکی بسته میشوند.
در چنین لحظههایی، تفاوت فقط در شدت خبر نیست؛ در این است که چه کسی زودتر میفهمد کدام مسیرها دارند پرهزینهتر میشوند.
معمولاً جلوتر ماندن، فقط به قدرت ربط ندارد؛ به این هم ربط دارد که چه کسی زودتر نشانهها را میبیند.
و درست همینجا است که فهمیدن مسیر، خودش به یک فرصت تبدیل میشود.
منابع
Primary News Source
Expert / Analysis Source
Reuters | US blockade of Iran will be major military endeavor, experts say
Institutional Source