حمله موشکی به مقر نیروهای کانادا در کویت؛ چرا دولت کانادا متهم به انفعال و عدم شفافیت شده است؟
Kiosk.Toronto@
حمله موشکی به پایگاهی در کویت که محل حضور نیروهای کانادایی نیز هست، در خودِ کانادا بهجای آنکه فقط بهعنوان یک خبر نظامی دیده شود، خیلی سریع به یک سؤال سیاسی تبدیل شد: اگر پایگاه محل حضور نیروهای کانادا هدف قرار گرفته، چرا دولت کانادا این موضوع را شفاف و بهموقع با مردم در میان نگذاشت؟ گزارشهای منتشرشده در کانادا میگویند حمله اول مارس به نزدیکی پایگاه Ali Al-Salem رخ داده، بخش کانادایی پایگاه ظاهراً آسیب دیده، اما هیچ نیروی کانادایی کشته یا زخمی نشده است. با این حال، منتقدان میگویند دولت تا وقتی رسانهها موضوع را برجسته نکردند، تصویر روشنی به افکار عمومی نداد.
همین جاست که انتقادها از سطح «یک حادثه» فراتر میرود. جیمز بیزن، منتقد دفاعی محافظهکاران، صراحتاً گفت پنهانکاری دولت «شرمآور» بوده و اتاوا درباره جنگ و تبعات آن برای نیروهای کانادایی «بیش از حد مخفیکار» عمل کرده است. وزارت دفاع کانادا در پاسخ گفت به دلیل operational security نمیتواند درباره زمان دقیق حمله، میزان خسارت یا جزئیات بیشتر صحبت کند. این یعنی دولت منطق امنیتی را برای محدود کردن اطلاعرسانی مطرح میکند، اما منتقدان همان منطق را بهعنوان نشانهای از کمشفافیتی ساختاری میبینند.
اما برای فهم اینکه چرا این انتقاد جدی شده، باید یک لایه عقبتر رفت. دولت کانادا سالهاست میگوید با رفتارهای جمهوری اسلامی مشکل جدی دارد. اتاوا در سال ۲۰۱۲ روابط دیپلماتیکش با ایران را قطع کرد؛ در ژوئن ۲۰۲۴ سپاه پاسداران را طبق قانون کیفری در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد؛ در سپتامبر ۲۰۲۴ نیز اعلام کرد که هزاران مقام ارشد جمهوری اسلامی، از جمله مقامهای ارشد سپاه، از نظر مهاجرتی inadmissible هستند؛ و در فوریه ۲۰۲۶ هم تحریمهای تازهای علیه ایران اعلام شد. دولت رسماً میگوید ایران هم در داخل کشور سرکوبگر است و هم از طریق شبکههای نیابتی، موشکی و پهپادی به بیثباتی منطقه دامن میزند.
پس سؤال اصلی این نیست که آیا کانادا اصلاً اقدامی کرده یا نه؛ چون پاسخ این بخش روشن است: بله، اقداماتی انجام شده است. سؤال مهمتر این است که چرا با وجود این اقدامات، هنوز برای بخشی از افکار عمومی، مخصوصاً منتقدان و بخشی از جامعه ایرانیان کانادا، تصویر دولت بیشتر شبیه انفعال است تا بازدارندگی؟ یکی از پاسخها در فاصله میان «اعلام سیاست» و «اجرای قابلمشاهده» قرار دارد. برای مثال، دولت میگوید مقامهای جمهوری اسلامی و سپاه باید از کانادا دور نگه داشته شوند، اما منتقدان سالهاست میگویند اجرای این سیاست به اندازه کافی سریع، شفاف و بازدارنده نبوده است. همین شکاف، بهویژه وقتی با حوادثی مثل حمله به پایگاه دارای نیروهای کانادایی جمع میشود، تصویری از ضعف اجرا میسازد.
بخش مهم دیگری از این بحث، به تهدیدهای داخل کانادا برمیگردد. در نوامبر ۲۰۲۵، مدیر CSIS بهطور علنی گفت این سازمان در چند مورد مجبور شده عملیات خود را برای مقابله با اقدامات دستگاههای اطلاعاتی ایران و عوامل نیابتی آنها که افرادی را در کانادا هدف گرفته بودند، در اولویت قرار دهد؛ و در «بیش از یک مورد»، این تهدیدها میتوانست مرگبار باشد. همین موضوع باعث شد بحث «جمهوری اسلامی فقط یک مسئله خارجی نیست» در کانادا جدیتر شود. وقتی تهدیدهای منتسب به ایران در خاک کانادا به سطح هشدارهای علنی CSIS میرسد، منتقدان طبیعی است بپرسند چرا زبان و رفتار رسمی دولت هنوز برای بخشی از جامعه کافی و قاطع به نظر نمیرسد.
در میان صاحبنظران هم همین خط نقد دیده میشود، هرچند با واژههای متفاوت. در Policy Options، دنا ابطحی استدلال میکند که کانادا از مرحله «محکوم کردن و تحریم نمادین» عبور نکرده و هنوز تحریمها را به معیارهای روشن و قابل سنجش گره نزده است؛ او میگوید فشار نمادین بهتنهایی رفتار حکومت ایران را تغییر نداده و اتاوا باید از محکومسازی کلی به سمت اجرای راهبردی و حمایت مؤثرتر از جامعه مدنی و امنیت ایرانیانکانادایی برود. این دقیقاً یکی از دلایلی است که بهزعم منتقدان، رفتار کانادا «منفعل» دیده میشود: چون موضعگیری هست، اما بهنظر نمیرسد هزینه عملی کافی ایجاد کند.
در سطح پژوهشی، CIGI هم در یادداشت تازهای درباره «سرکوب فراملی» میگوید دولت کانادا باید از افراد در معرض خطر در داخل کشور بهتر محافظت کند، گفتوگو با دیاسپورا را گسترش دهد و در حوزههای حساس، شفافیت و safeguards بیشتری ارائه کند. این نگاه، بحث را از سیاست خارجی صرف به حکمرانی داخلی و حفاظت از شهروندان و ساکنان کانادا منتقل میکند. به بیان دیگر، اگر منتقدان از انفعال حرف میزنند، فقط منظورشان واکنش کانادا به موشک در خلیج فارس نیست؛ منظورشان این است که کانادا هنوز یک چارچوب کاملاً قانعکننده و علنی برای پاسخ به تهدیدهای منتسب به حکومت ایران در خارج و داخل مرزهای خود ارائه نکرده است.
از زاویه ژئوپلیتیک هم این ماجرا کوچک نیست. خود دولت کانادا در صفحه رسمیاش میگوید ایران از طریق «Axis of Resistance»، برنامه موشکی و پهپادی، و حمایت از بازیگران مسلح همسو، در بیثباتی منطقه نقش محوری دارد. در چنین چارچوبی، خاورمیانه فقط یک پرونده دوردست نیست؛ بلکه یکی از مهمترین گرههای امنیت انرژی، تجارت جهانی، امنیت متحدان غربی و رقابتهای ژئوپلیتیک است. بنابراین وقتی کشوری مثل کانادا همزمان از خطر ایران میگوید، از تهدیدهای بالقوه داخل خاک خود خبر میدهد، و در عین حال در اطلاعرسانی درباره حمله به محل حضور نیروهایش محافظهکار و کمجزئیات عمل میکند، منتقدان این تضاد را بهعنوان شکاف میان تشخیص تهدید و اراده نمایش پاسخ میخوانند.
البته برای منصف بودن باید روایت دولت هم دیده شود. از نگاه اتاوا، همه چیز را نمیشود علنی گفت. دولت میگوید هم تحریمهای متعدد اعمال کرده، هم سپاه را تروریستی اعلام کرده، هم مقامهای ارشد جمهوری اسلامی را غیرقابلپذیرش دانسته، هم پرونده PS752 را در مجامع بینالمللی پیگیری میکند، و هم بهدلیل حفاظت از نیروها و عملیاتها نمیتواند هر اطلاعاتی را لحظهای منتشر کند. این استدلال برای نهادهای امنیتی قابل فهم است؛ اما نقطه اختلاف دقیقاً همینجاست: مرز میان احتیاط امنیتی و کمشفافیتی سیاسی کجاست؟
جمعبندی تحلیلی
اگر این سؤال را مطرح کنیم که «چرا کانادا مقابل این همه ماجراجویی منطقهای ایران و تهدیدهای منتسب به آن در داخل کانادا منفعل به نظر میرسد؟»، پاسخ مستند این است:
کانادا کاملاً بیعمل نبوده؛ اما به گفته منتقدان و برخی صاحبنظران، سیاستش بیش از آنکه بازدارنده و پیشدستانه دیده شود، واکنشی، پراکنده و کمشفاف دیده شده است. حمله به پایگاه دارای نیروهای کانادایی در کویت فقط این برداشت را شدیدتر کرد. این اتفاق برای منتقدان تبدیل شد به یک نماد: کشوری که تهدید را میشناسد، اما در توضیح عمومی، نمایش اراده و اجرای ملموس، هنوز نتوانسته اعتماد کامل بسازد.
پیام امروز
اگر صاحب کسبوکار یا برگزارکنندهی رویدادی در کانادا هستید، شیپورچی یکی از پلتفرمهایی است که ایرانیان این منطقه برای دنبالکردن تحلیلهای مهم سیاسی، اجتماعی و بینالمللی به آن مراجعه میکنند. برای دیدهشدن در کنار این جامعه مخاطب، میتوانید از ظرفیتهای تبلیغاتی شیپورچی استفاده کنید.
منابع
Primary News Source
Global News / The Canadian Press — گزارش حمله به پایگاه دارای Camp Canada و انتقاد جیمز بیزن از تأخیر در اطلاعرسانی دولت.
Expert / Analysis Source
Policy Options و CIGI — تحلیلهای دنا ابطحی و Emma Dirks درباره ناکافی بودن فشار نمادین، لزوم اجرای راهبردیتر و تقویت پاسخ کانادا به سرکوب فراملی.